STRONE PROWADZI
SIEĆ OBYWATELSKA
WATCHDOG POLSKA

biuro@siecobywatelska.pl
UL. URSYNOWSKA 22/2
02-605 WARSZAWA
DESIGN: RZECZYOBRAZKOWE.PL

Forensic Watch – biegli sądowi pod lupą

Forensic Watch - logo projektu.Wymiar sprawiedliwości od lat boryka się z problemem nieefektywnego systemu biegłych sądowych. Obecnie nie istnieje w Polsce żaden systemowy mechanizm weryfikacji i eliminowania z rynku nieuczciwych bądź nierzetelnych biegłych, którzy bez należytego przygotowania czy zaplecza podejmują się funkcji opiniodawczej. Od 2014 roku Fundacja Europejskie Centrum Inicjatyw w Naukach Sądowych realizuje działania strażnicze, których celem jest zmiana tej sytuacji.

Fundacja Europejskie Centrum Inicjatyw w Naukach Sądowych powstała w listopadzie 2012 roku, a jej dotychczasowe działania koncentrują się głównie wokół przedsięwzięć o zasięgu europejskim, służących zapewnieniu jak najwyższej jakości w naukach sądowych poprzez podnoszenie kompetencji podmiotów odpowiedzialnych za wykorzystywanie osiągnięć współczesnej nauki w procesie karnym. Jednocześnie Fundacja stawia sobie za cel promowanie i podejmowanie działań zmierzających do zapewnienia wszystkim stronom procesu karnego jednolitego dostępu do środków oferowanych przez współczesne nauki sądowe, z zachowaniem równowagi między tymi środkami a ochroną podstawowych praw człowieka.

Od 2014 roku wraz z Centrum Nauk Sądowych Uniwersytetu Warszawskiego Fundacja realizuje projekt badawczy “Forensic Watch”.

Przewlekłość postępowań karnych jest w Polsce realnym i poważnym problemem społecznym, co wyraża się w dużej liczbie wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W reakcji na tę sytuację Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw [Dz. U. z 2013 poz. 1247] wprowadził zasadnicze zmiany w procedurze karnej, których celem jest zaktywizowanie stron procesowych. Po wejściu ich w życie – 1 lipca 2015 r. – znacząco zmieni się sposób prowadzenia postępowań karnych, co w praktyce będzie oznaczało między innymi większe niż dotychczas możliwości wykorzystywania przez strony procesowe dowodów pochodzących z opinii biegłych sądowych. W dotychczasowym stanie prawnym do powołania biegłego upoważniony jest prokurator, a na etapie postępowania sądowego – sędzia. Po wejściu w życie zmian w procedurze karnej, każda ze stron procesowych będzie miała nieskrępowane prawo do zasięgnięcia opinii osoby, która według strony posiada wiadomości specjalne.

Nowelizacja ta nie rozwiązuje jednak innego, istniejącego od lat, problemu z jakim boryka się wymiar sprawiedliwości, czyli nieefektywnego systemu biegłych. Rzecznik Praw Obywatelskich akcentuje to dobitnie w piśmie RPO – 617053 – I/09/AJK z 5 czerwca 2013 r. kierowanym do Ministra Sprawiedliwości:

Jak wynika z analizy wpływających do Biura Rzecznika skarg indywidualnych, przewlekłość ta [postępowań sądowych] w wielu przypadkach spowodowana jest długotrwałym oczekiwaniem na sporządzenie opinii przez biegłych. Zagadnienie wpływu braku stosownych regulacji na przewlekłość postępowań prowadzonych w prokuraturach i sądach stanowi przedmiot wieloletniej korespondencji pomiędzy Rzecznikiem Praw Obywatelskich a Ministrem Sprawiedliwości. (…) Należy mieć na uwadze fakt, iż instytucja biegłego odgrywa znaczącą rolę w funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Bardzo często, w szczególności jeżeli orzeczenie jest uzależnione od wiedzy specjalistycznej, opinia biegłego jest niezastąpionym dowodem w sprawie stanowiąc podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Jednocześnie, niejasno określone kompetencje biegłych oraz brak systemu kontroli nad ich pracą ze strony sędziów uznane zostały za czynniki powodujące, iż udział biegłego w postępowaniu sądowym bywa zbyt czasochłonny, a czasem niewiele wnosi do rozstrzygania sporu (…). Do występujących mankamentów zaliczyć należy także brak należytego systemu kontroli nad spełnianiem przez kandydatów na biegłych odpowiednich standardów zapewniających wysoką jakość sporządzanych opinii.

Obecnie nie istnieje w Polsce żaden systemowy mechanizm weryfikacji i eliminowania z rynku biegłych nieuczciwych bądź nierzetelnych, którzy bez należytego przygotowania czy zaplecza podejmują się funkcji opiniodawczej. Jest to także zaakcentowane w opublikowanym w kwietniu 2014 roku przez Polską Radę Biznesu oraz Helsińską Fundację Praw Człowieka raporcie zatytułowanym Biegli sądowi w Polsce:

(…) w rzeczywistości prezesi sądów okręgowych pozbawieni są skutecznych narzędzi dla bieżącego nadzoru nad pracą biegłych sądowych.

W celu zaradzenia temu problemowi już kilka lat temu opracowano Projekt ustawy o biegłych w postępowaniu sądowym oraz w innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustaw. Pomimo szeregu prób nie udało się jednak wprowadzić jej w życie. Równolegle, liczba biegłych indywidualnych i podmiotów gospodarczych oferujących usługi z zakresu nauk sądowych stale rośnie, nie podlegając jednocześnie żadnej merytorycznej kontroli. W ślad za nowelizacją kodeksu postępowania karnego zapewne pojawią się następni, którzy samozwańczo będą umieszczać się w kategorii „biegłych indywidualnych” czy „instytucji naukowych bądź specjalistycznych” i oferować swe usługi przedstawicielom stron lub nawet samym oskarżonym czy pokrzywdzonym.

W sytuacji wprowadzania tak istotnych zmian w procedurze karnej oraz przy braku systemowych mechanizmów kontroli działań biegłych sądowych, bardzo ważne jest wypracowanie i wdrożenie modelu skutecznych działań strażniczych w tym obszarze funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W ramach projektu podjęto próbę zebrania oczekiwań środowisk prawniczych co do systemu oceny jakości pracy osób wykonujących funkcję biegłego sądowego. Z wynikami tego badania można zapoznać się TUTAJ: Wyniki_badania. Na tej podstawie wypracowane zostaną ramy nowoczesnego narzędzia, które będzie mogło być wykorzystane do obiektywnej oceny kompetencji biegłych sądowych i monitorowania jakości ich usług. Efekty tej części projektu poddane zostały dyskusji w ramach konferencji poświęconej debacie na temat modelu działań strażniczych wobec biegłych sądowych, która odbyła się w marcu 2015 r. Projekt zakończy ogólnodostępna publikacja zawierająca raport z badań oraz wnioski z konferencji oraz rekomendacje dotyczące projektowanego narzędzia.

Docelowo wyniki projektu posłużą Fundacji do prowadzenia działań strażniczych, ale także powinny wspomóc przedstawicieli stron procesowych w doborze biegłych do prowadzonych postępowań oraz prezesów sądów w tworzeniu list biegłych sądowych.

W tej chwili trwają przygotowania do II części projektu, w trakcie której wspólnie z Fundacją Court Watch Polska przeprowadzony zostanie monitoring rozpraw sądowych, którego celem jest ustalenie czy strony procesowe po nowelizacji procedury karnej w kierunku kontradyktoryjności (nowelizacja wejdzie w życie 1 lipca)  faktycznie stosują w praktyce swoje nowe uprawnienia i z jakim skutkiem korzystają z opinii biegłych sądowych. Drugim komponentem w tej edycji projektu jest również informowanie społeczeństwa o roli biegłych sądowych i możliwościach płynących z korzystania z dowodów naukowych w ramach procesu kontradyktoryjnego.

Załączniki: broszura na temat projektu Forensic Watch

Więcej informacji o projekcie znajdziecie na stronie: www.forensicwatch.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Strażnicze kursy online:
  • otwarty kurs internetowy “Na straży”
  • praktyczna edukacja prawna w szkole
  • System Analizy Orzeczeń Sądowych
Poznaj przedmioty inspirowane watchdogami!

Wesprzyj kampanię “Dbamy o lepszą codzienność”.

Monitoruj, kontroluj, działaj!

Sprawdź naszą ofertę edukacyjną.

Baza Inicjatyw Strażniczych

Poznaj polskie projekty, osoby i organizacje watchdogowe.

Strona używa ciasteczek. Polityka prywatności