STRONE PROWADZI
SIEĆ OBYWATELSKA
WATCHDOG POLSKA

biuro@siecobywatelska.pl
UL. URSYNOWSKA 22/2
02-605 WARSZAWA
DESIGN: RZECZYOBRAZKOWE.PL

Równościowy monitoring ogłoszeń o pracę

Istotą projektu była analiza ogłoszeń o pracę, pod kątem ich zgodności z zasadą równego traktowania. Realizator projektu, Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego, pod lupę wziął także działalność organów publicznych zobowiązanych do kontroli pracodawców, instytucji rynku pracy oraz agencji zatrudnienia. Projekt został zrealizowany w 2009 roku, dzięki finansowemu wsparciu Ambasady Królestwa Niderlandów w Warszawie.

Adresaci:

Pracodawcy poszukujący kandydatów i kandydatek na stanowiska pracy, instytucje odpowiedzialne za wdrażanie i monitoring przestrzegania prawa pracy, sędziowie i sędzie orzekający w sprawach prawa pracy oraz wszyscy potencjalni pracownicy i pracownice.

Cele:

Głównym celem projektu było zbadanie skali potencjalnych naruszeń przepisów antydyskryminacyjnych w zatrudnieniu, które mogą zachodzić na etapie rekrutacji. Monitoring miał również zdiagnozować stan świadomości polskich pracodawców odnośnie ustawowego obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania wobec kandydatów i kandydatek do pracy. Bezpośrednie interwencje realizowane w trakcie trwania projektu (wysłanie listów do pracodawców) miały natomiast przyczynić się do zwiększenia wiedzy pracodawców na temat obowiązujących wymogów prawnych.

Drugim celem projektu było zbadanie, jak instytucje publiczne, które są ustawowo odpowiedzialne za wdrażanie i monitoring zasady równości w zatrudnieniu, wykonują swoje obowiązki oraz na ile efektywnie przeciwdziałają dyskryminacji.

Metodologia:

Narzędziem monitoringu była analiza zgodności treści ogłoszeń o pracę z ustawowym zakazem dyskryminacji, wyrażonym w zapisach Kodeksu Pracy. W tym celu strażnicy i strażniczki PTPA przeanalizowali łącznie 60727 anonsów zamieszczonych w największych krajowych dziennikach oraz na specjalistycznych portalach internetowych. Analiza skupiła się na kilku głównych kryteriach równego traktowania, ze względu na: płeć, wiek, wygląd/ prezencję oraz niepełnosprawność. Badano także, czy pracodawcy – niezgodnie z prawem – wymagają od kandydatów i kandydatek zaświadczenia o niekaralności. Ponadto uwzględniono szeroką kategorię „inne”, do której klasyfikowano pozostałe, ciekawe badawczo, przesłanki dyskryminacyjne.

W badaniu przyjęto, że do ogłoszeń niespełniających równościowych standardów prawa pracy zaliczają się nie tylko te, które wprost naruszają zasadę równego traktowania (np. „Do pralni i magla kobiety pilnie”), ale także te, które potencjalnie mogły spowodować rezygnację pewnych kandydatów bądź kandydatek z ubiegania się o pracę, z uwagi na niejednoznaczne sformułowanie wymagań, sugerujące wykluczenie pewnej kategorii osób (np. „Stanowisko doradcy klienta – oferta pracy w młodym, dynamicznym zespole”).

Kolejnym etapem projektu było wystosowanie listów do części pracodawców – autorów dyskryminujących ogłoszeń. Prawnicy i prawniczki PTPA zwracali w nich uwagę na nieprawidłowości, powołując się na równościowe przepisy prawa pracy mające zastosowanie na etapie rekrutacji oraz wzywali do zaprzestania praktyk naruszających zasadę równego traktowania. Do pracodawców trafiło łącznie 676 listów, w których wskazano na 805 przypadków naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu (niektóre ogłoszenia zawierały bowiem więcej niż jedno naruszenie).

Drugim elementem monitoringu było zebranie informacji o działaniach, które w latach 2004-2009 Państwowa Inspekcja Pracy oraz urzędy wojewódzkie podejmowały w zakresie wdrażania oraz kontroli zasad równego traktowania – przede wszystkim na etapie poprzedzającym podjęcie pracy lub przygotowania zawodowego. Pytano również o liczbę oraz charakter spraw dotyczących naruszenia zasady niedyskryminacji, które instytucje te skierowały do sądów pracy. PIP oraz urzędy wojewódzkie są zobowiązane przez ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy do monitorowania, czy pracodawcy oraz agencje zatrudnienia z danego obszaru realizują wymóg niedyskryminacji bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, pochodzenie etniczne, narodowość, orientację seksualną, przekonania polityczne i wyznanie oraz przynależność związkową.
Równolegle do prowadzonego monitoringu Stowarzyszenie skierowało prośbę do Ministerstwa Sprawiedliwości o podanie danych na temat liczby spraw dotyczących praktyk dyskryminacyjnych w obszarze zatrudnienia, wniesionych do sądów grodzkich w latach 2004-2009. PTPA wystąpiło o te informacje, korzystając z trybu ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Wyniki:

Realizatorzy i realizatorki projektu stwierdzili nieprawidłowości w blisko połowie analizowanych ogłoszeń – na 60727 anonsów 24628 zawierało treści wskazujące na nierówne traktowanie, w tym 86% było związanych z nieuzasadnionym wskazaniem płci kandydata bądź kandydatki, 10% – z wiekiem, 2% – z wyglądem (m. in. wymaganie załączenia zdjęcia kandydata bądź kandydatki), 1% – z narodowością, 1% – ze stopniem sprawności. Ponadto w 12 ogłoszeniach wymagano przedstawienia zaświadczenia o niekaralności. Pojawiły się także pojedyncze wymogi dotyczące braku nałogów, stanu zdrowia lub związane ze stosunkiem do służby wojskowej oraz orientacją seksualną.

Drugim obszarem zainteresowania był sposób działania instytucji publicznych. Inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy odpowiedzieli, że w ciągu 3 lat podejmowanych kontroli, wykryli nieprzestrzeganie zasady równego traktowania w 27 agencjach zatrudnienia (na 864 kontroli) oraz w 30 zakładach pracy. Najczęstsze przejawy dyskryminacji wykryte przez inspektorów w ogłoszeniach o pracy polegały na kierowaniu ofert do osób w określonym przedziale wiekowym, zazwyczaj wyłącznie do ludzi młodych, do osób określonej płci lub do osób wyłącznie narodowości polskiej. Z kolei większość urzędów wojewódzkich poinformowała, że działania wojewodów nie ujawniły żadnych nieprawidłowości dotyczących naruszenia zasady równego traktowania na rynku pracy. Ostatni monitorowany podmiot – Ministerstwo Sprawiedliwości – stwierdził, że nie posiada danych, które byłyby odpowiedzią na zadane przez PTPA pytanie, a przypadki naruszenia zasady równego traktowania porozbijane są na niedające pełnego obrazu i wybiórcze statystyki, np. liczby spraw o zadośćuczynienie i odszkodowanie, wniesionych z tytułu naruszania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w prawie pracy.

Główny wniosek, jaki wyłania się z całości przeprowadzonego monitoringu, dotyczy niskiego poziomu świadomości pracodawców odnośnie istnienia przepisów antydyskryminacyjnych. Nawet jeśli zatrudniające osoby wiedzą, że takie zapisy istnieją w polskim porządku prawnym – często sprawiają wrażenie, że nie traktują wymogu równego traktowania z należytą powagą.

Wnioski z monitoringu zostały opracowane i zebrane w raporcie „Równe traktowanie w zatrudnieniu. Przepisy a rzeczywistość”. W końcowej części publikacji autorzy i autorki sformułowali rekomendacje, jak przeciwdziałać dyskryminacji w obszarze zatrudnienia, zwiększać wiedzę pracodawców w tym zakresie oraz kształtować ciekawe i rozwijające przypadki egzekwowania tej zasady na drodze prawnej.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Strażnicze kursy online:
  • otwarty kurs internetowy “Na straży”
  • praktyczna edukacja prawna w szkole
  • System Analizy Orzeczeń Sądowych
Poznaj przedmioty inspirowane watchdogami!

Wesprzyj kampanię “Dbamy o lepszą codzienność”.

Monitoruj, kontroluj, działaj!

Sprawdź naszą ofertę edukacyjną.

Baza Inicjatyw Strażniczych

Poznaj polskie projekty, osoby i organizacje watchdogowe.

Strona używa ciasteczek. Polityka prywatności